Ilustracija: AI generisano (DALL·E)
Prema preliminarnim istraživanjima Lokal presa, Bečej je jedna od osam lokalnih samouprava obuhvaćenih istraživanjem o državnom oglašavanju na lokalu u Srbiji, koje ukazuje na ozbiljne nedostatke u transparentnosti, kriterijumima dodele i kontroli trošenja javnog novca namenjenog medijima.
Istraživanje je sproveo Lokal pres i obuhvata podatke za 2024. godinu. Prema nalazima, u analiziranim opštinama i gradovima tokom jedne godine za oglašavanje je potrošeno najmanje 95 miliona dinara. Međutim, u velikom broju slučajeva nije moguće jasno utvrditi po kojim kriterijumima su sredstva raspodeljena, niti kakav je bio njihov konkretan efekat na informisanje građana.
Autori izveštaja ukazuju da se sredstva za oglašavanje često dodeljuju bez jasno definisanih pravila, uz zaobilaženje procedura javnih nabavki, kao i da postoje mediji koji su u tom procesu privilegovani. Takvi mediji, kako se navodi, najčešće imaju nekritički odnos prema vlastima, što otvara pitanje uticaja javnog novca na uređivačku politiku.
Istraživanje se bavi ukupnim trendovima, dok detaljni podaci o pojedinačnim medijima i iznosima po lokalnim samoupravama nisu uvek u potpunosti dostupni ili objedinjeni.
U delu koji se odnosi na metodologiju navodi se da su zahtevi za pristup informacijama poslati na adrese 62 javna subjekta. Opština Bečej je dostavila tražene podatke, ali i dodatne informacije za više ustanova sa svoje teritorije, čime je obuhvaćen veći broj entiteta nego što je prvobitno planirano.
Ipak, ukupni nalazi ukazuju na širi sistemski problem. U mnogim slučajevima ne postoje izveštaji o realizaciji oglašivačkih kampanja, pa samim tim ni uvid u to da li su sredstva zaista doprinela informisanju građana ili su korišćena pre svega za promociju rada institucija.
Posebno se ističe da državno oglašavanje u pojedinim slučajevima prevazilazi iznose koji se dodeljuju kroz konkursno sufinansiranje medijskih sadržaja, iako bi konkursi trebalo da budu osnovni i transparentniji mehanizam finansiranja medija u javnom interesu.
Istraživanje donosi i konkretne podatke za Bečej. Navodi se da je ova opština, zajedno sa Obrenovcem, u većoj meri koristila državno oglašavanje u odnosu na konkursno sufinansiranje, te da su konkursi stavljeni u drugi plan. Prema dostupnim podacima, Bečej je potrošio oko 15 puta više sredstava na oglašavanje nego na sufinansiranje medijskih sadržaja.
Prema podacima iz istraživanja, na osnovu dostupne dokumentacije verifikovano je da je u Bečeju za državno oglašavanje utrošeno oko 13 miliona dinara sa PDV-om, čime se ova opština svrstava među lokalne samouprave sa većim izdvajanjima u analiziranom uzorku.
Kao ilustraciju takve prakse, autori izdvajaju primer angažovanja lista „Informer“, kojem je, prema dostavljenim fakturama, iz budžeta opštine Bečej isplaćeno 720.000 dinara za objave koje su se odnosile na aktivnosti lokalnih i republičkih funkcionera.
U izveštaju se navodi da su u pitanju sadržaji čija je osnovna svrha promocija vlasti, što je u suprotnosti sa principima javnog informisanja, a ukazuje i na moguće prekomerno trošenje javnih sredstava.
Izveštaj se oslanja i na standarde Evropskog zakona o slobodi medija (European Media Freedom Act – EMFA), koji propisuje da javna sredstva za oglašavanje moraju biti dodeljivana transparentno, nediskriminatorno i uz javno dostupne podatke o korisnicima i iznosima. Međutim, zaključak istraživanja je da Srbija još uvek ne dostiže ove standarde i da je sistem državnog oglašavanja nedovoljno uređen i podložan zloupotrebama.
U takvom okruženju, upozoravaju autori, državno oglašavanje može izgubiti svoju osnovnu funkciju – informisanje građana – i postati sredstvo političkog uticaja na medije, što direktno utiče na medijske slobode i pluralizam na lokalnom nivou.
Izvor: Izveštaj „Državno oglašavanje na lokalu u Srbiji“, Lokal pres, 2026.
