Foto: ilustracija generisana uz pomoć veštačke inteligencije (ChatGPT)
Filološko društvo „Reči“ saopštilo je da je u okviru izbora za srpske reči godine za 2025. godinu, reč „studenti“ proglašena za Reč godine, dok je za novu reč godine izabrana reč „ćaci“, a za lažireč godine sintagma „studenti koji hoće da uče“. Izbor je organizovan treću godinu zaredom i obuhvatio je tri kategorije: reč godine, nova reč godine i lažireč godine.
Kako navodi Društvo, cilj izbora nije normativno ocenjivanje jezika, već analiza načina na koji se reči koriste u javnom prostoru, njihove učestalosti, značenjskog opterećenja i društvenog uticaja. U tom kontekstu, reč „studenti“ tokom 2025. godine izašla je iz svog osnovnog, opisnog značenja i postala jedan od centralnih pojmova javnog i medijskog diskursa. Ona se, prema obrazloženju žirija, nije koristila samo kao oznaka za društvenu grupu, već je dobila dodatna značenja – kao simbol, povod za polemiku i predmet različitih tumačenja i pokušaja redefinisanja.
Filološko društvo „Reči“ ističe da je upravo ta promena funkcije reči bila presudna u izboru. Reč „studenti“ obeležila je godinu ne zbog same svoje učestalosti, već zbog toga što je postala mesto društvenog sukoba i jezičkog nadmetanja, u kojem se kroz jezik pokušava oblikovati percepcija stvarnosti.
Za novu reč godine izabrana je reč „ćaci“, koju žiri prepoznaje kao primer spontano nastalog žargonskog izraza koji se u kratkom vremenskom periodu proširio u svakodnevnoj komunikaciji, posebno u digitalnom i medijskom prostoru. Iako nije deo standardnog jezika, „ćaci“ je, prema obrazloženju, postala prepoznatljiva i funkcionalna u javnom govoru, sa jasnim značenjskim nabojem i upotrebom u polemičkom i ironičnom kontekstu, što je svrstava u kategoriju novih reči koje odražavaju savremene društvene odnose.
U kategoriji lažireč godine, sintagma „studenti koji hoće da uče“ ocenjena je kao izraz koji na prvi pogled deluje neutralno ili pozitivno, ali koji se u praksi koristi kao retoričko sredstvo za razdvajanje, relativizaciju ili delegitimizaciju jedne društvene grupe. Prema tumačenju Društva, takvi izrazi gube svoju opisnu funkciju i dobijaju manipulativno značenje, zbog čega su svrstani u kategoriju lažireči.
Iz Filološkog društva „Reči“ poručuju da izbor reči godine ne predstavlja vrednosni sud o samim pojmovima ili akterima, već pokušaj da se kroz jezik sagledaju ključni društveni procesi i promene u javnom diskursu tokom godine.
O Filološkom društvu “Reči”
Filološko društvo “Reči” je stručno udruženje iz Srbije koje se bavi proučavanjem jezika i njegovih promena u savremenom društvu. Društvo organizuje izbor za Srpsku reč godine, događaj koji ima za cilj da ukaže na to koje reči ili izrazi su tokom godine obeležili javni diskurs — po učestalosti, značenju ili društvenom uticaju.
Za ovaj izbor svi zainteresovani građani mogu da predlažu reči u tri kategorije putem zvaničnog sajta društva. Nakon završetka predlaganja, stručni žiri na osnovu prijava i upotrebe tih reči u javnom prostoru pravi uži izbor, koji se potom ocenjuje u finalnoj fazi glasanja i odlučivanja.
Stručni žiri i metodologija
Konačnu odluku donosi stručni žiri sastavljen od lingvista, filologa, leksikografa i novinara koji prate jezička pitanja, uključujući naučne saradnike i profesore sa Instituta za srpski jezik SANU i univerziteta, kao i kulturne i medijske profesionalce. Ovakav sastav žirija daje procesu akademski i profesionalan okvir, posmatran iz perspektive jezičke upotrebe i društvenog uticaja reči.
Izbor Reči godine koji organizuje Filološko društvo “Reči” predstavlja jednu od retkih inicijativa u srpskom jezičkom prostoru koja, kroz javnu participaciju i stručno ocenjivanje, osvetljava kako se jezik koristi i menja u savremenom društvu. Taj proces omogućava bolji uvid u to koje reči i izrazi reflektuju značajne društvene teme i kulturne trendove tokom jedne godine.