Foto: Webinfo / Ono što se vidi sa puta: površina deponije koja se godinama širi
Ono što se vidi – i ono što se ne vidi
Autor: Tijana Janković
Voziš putem kroz Bačko Gradište, ka Bečeju, i odjednom vidiš gomilu smeća uz asfalt. Kesice, šut, stare stvari, kauče, crne džakove. Slika koja, nažalost, više ne iznenađuje.
Ali ono što se ne vidi sa puta jeste razmera problema. Jer ta „gomila“ nije gomila.
To je samo površina.
Snimci iz vazduha otkrivaju razmere problema
Tek iz vazduha postaje jasno da se ne radi o nekoliko istovarenih prikolica, već o prostoru koji je godinama, a prema svedočenjima meštana i decenijama, korišćen za odlaganje otpada.
Lokacija se nalazi na izlazu iz Bačkog Gradišta, tzv. Čuruški put, u ulici Narodnooslobodilačke vojske, kod nekadašnje ciglane. Upravo tuda prolaze svi koji iz ovog naselja idu ka Bečeju – i to je praktično ulaz i izlaz iz mesta.
Na snimcima se vidi da otpad nije samo na površini uz put, već da se širi u dubinu parcele, u formi svojevrsne „potkovice“, dok su centralni delovi zarasli u vegetaciju. Upravo ta kombinacija – beli, vidljivi nanosi i zeleni, neravni teren – pokazuje da se radi o višeslojnim naslagama otpada koje su vremenom zatrpavane.
Drugim rečima, ono što danas izgleda kao livada, u velikoj meri to više nije.
Koliko je toga zapravo
Foto: Webinfo / Ono što se ne vidi sa puta – divlja deponija koja prekriva čitav teren
Na osnovu odnosa objekata na snimku, uključujući vozilo na putu kao referentnu tačku, može se napraviti gruba, ali ilustrativna procena razmera.
Površina zahvaćena otpadom, uključujući i delove pod vegetacijom, kreće se približno između 6.000 i 8.000 kvadratnih metara. Međutim, ključna stvar nije samo površina, već dubina.
Ako se uzme u obzir da meštani tvrde da se ovde odlaže otpad i više od četiri decenije, realno je pretpostaviti da su slojevi otpada formirani i u dubinu. Uz opreznu procenu prosečne debljine od oko 2,5 do 3 metra, dolazi se do ukupne zapremine između 15.000 i 24.000 kubnih metara materijala.
Čak i ako se uzme da je deo toga zemlja i zatrpani slojevi, procena stvarnog otpada i dalje iznosi između 7.000 i 12.000 kubnih metara. To su količine koje odgovaraju stotinama, a verovatno i hiljadama kamionskih tura tokom godina.
Ove brojke su okvirne i zasnovane na vizuelnoj analizi, ali jasno pokazuju da se ne radi o lokalnom problemu, već o ozbiljnoj deponiji.
„Samo su jednom zgurali – i to je to“
Meštani sa kojima smo razgovarali ne govore o ovom mestu kao o novom problemu.
„Ovo je tu oduvek. Samo su jednom pre par godina malo zgurali, ali ništa nije rešeno. Posle toga opet isto. Ljudi dolaze i bacaju i dalje, pa gde drugo“, kaže jedan od njih.
Prema njihovim rečima, otpad se i dalje dovozi, često prikolicama, bez ikakve kontrole, a na lokaciji se može naći sve – od kućnog smeća, preko građevinskog otpada, do uginulih životinja.
„Poznato“ mesto – i van Bačkog Gradišta
Ova lokacija više nije nepoznata ni van lokalne zajednice.
Fotografije i snimci deponije pojavili su se kao „atrakcija“ na društvenim mrežama, uključujući Reddit, gde je korisnik naveo da se „smeće raznosi kilometrima“, kao i na Instagram stranici koje dokumentuju divlje deponije širom Srbije.
Drugim rečima, ono što je za meštane svakodnevica, postaje vidljivo i širem krugu ljudi.
Smrad, vetar i ono što se ne snima lako
Meštani navode da se iz pravca deponije širi neprijatan miris, naročito tokom toplijih dana, dok vetar raznosi lakši otpad na okolne površine – kroz ulice, dvorišta, kuća i njive.
„Kad dune vetar, sve leti – i po putu i po njivama“, kažu.
Pored toga, deponija je, kako tvrde, često mesto okupljanja pasa lutalica, a dolazi i do paljenja otpada, što dodatno pogoršava kvalitet vazduha. Prisustvo životinjskog otpada dodatno povećava rizik po zdravlje.
Ekološki i zdravstveni problem koji se ne vidi odmah
Ova lokacija više nije samo komunalni problem, već ozbiljan ekološki i zdravstveni rizik.
Otpad koji godinama stoji na otvorenom, meša se sa zemljom, trune i razgrađuje, može uticati na kvalitet zemljišta, ali i na okolne obradive površine koje se nalaze u neposrednoj blizini. Tokom padavina dolazi do ispiranja štetnih materija koje se infiltriraju u tlo, dok vetar širi lakši otpad i zagađenje na širu teritoriju.
Ako se na lokaciji, kako tvrde meštani, odlažu i ostaci životinjskog otpada, onda taj prostor više nije samo mesto nelegalnog odlaganja, već potencijalni izvor bakterija i zaraza.
Problem je i u vazduhu. Paljenje otpada oslobađa štetne gasove, a neprijatan miris koji se širi dodatno ukazuje na procese razgradnje organskog materijala. U takvim uslovima, posledice ne ostaju samo na samoj lokaciji, već utiču i na ljude koji prolaze tim putem, žive u blizini ili obrađuju okolnu zemlju.
Problem prepoznat godinama – bez rešenja
Ovaj problem niti je nov, niti je nepoznat.
Još početkom 2010-ih godina opštini Bečej su od strane Ministarstva zaštite životne sredine odobrena sredstva za sanaciju divljih deponija u Bačkom Gradištu i Bačkom Petrovom Selu, u iznosu od oko 2,5 miliona dinara. Deponije su tada očišćene, ali su se, prema tadašnjim izveštajima i navodima nadležnih, ubrzo ponovo pojavili slučajevi odlaganja otpada na istim lokacijama.
Takođe, u okviru inicijative „Budžet po meri građana – i ti se pitaš“, koju je pokrenulo Bečejsko udruženje mladih, meštani Bačkog Gradišta su još pre nekoliko godina, u više navrata, kao jedan od prioriteta naveli upravo saniranje ove divlje deponije kod ciglane, kao i one na Srbobranskom putu.
To znači da je problem zvanično prepoznat i predlagan kao investicija, uz druge infrastrukturne projekte u selu.
Istovremeno, na teritoriji opštine u prethodnim godinama izdvajana su značajna sredstva za uklanjanje divljih deponija u drugim naseljenim mestima, uključujući projekte vredne desetine miliona dinara i uklanjanje desetina hiljada kubika otpada.
To dodatno otvara pitanje zašto slična, sistemska intervencija nije sprovedena i na ovoj lokaciji – ili ako jeste, zašto nije dala trajne rezultate.
Kako se ovo rešava tamo gde se zaista rešava
Iskustva iz zemalja Evropske unije, poput recimo Slovenije, pokazuju da uklanjanje otpada predstavlja samo prvi korak.
Nakon sanacije, lokacije se zatvaraju, fizički obezbeđuju i stavljaju pod stalni nadzor. U praksi to znači postavljanje kamera, pojačane kontrole i visoke kazne za nelegalno odlaganje otpada.
Bez takvih mera, svaka sanacija ostaje privremena, a deponije se vraćaju na istim mestima.
Upit upućen nadležnim institucijama
Redakcija portala Webinfo uputila je pitanja Opštini Bečej, nadležnim službama i javnim preduzećima u vezi sa statusom ove lokacije, ranijim intervencijama i planovima za trajno rešavanje problema.
Odgovore očekujemo, a po njihovom prijemu objavićemo nastavak teksta.
